6 kỹ năng gia sư cần có để dạy kèm hiệu quả và cách tự rèn từng kỹ năng

Sáu kỹ năng gia sư quan trọng nhất là: chẩn đoán lỗ hổng kiến thức, giảng giải dễ hiểu, đặt câu hỏi, quản lý thời gian buổi học, giao tiếp với học sinh và phụ huynh, và tự đánh giá việc dạy của mình. Kiến thức chuyên môn là điều kiện cần; sáu kỹ năng này mới quyết định học sinh có tiến bộ hay không. Tin tốt là kỹ năng nào cũng rèn được qua từng buổi dạy.

Vì sao giỏi kiến thức chưa đủ?

Người học giỏi thường quên mất mình đã từng không hiểu như thế nào. Một bước biến đổi bạn làm trong đầu chỉ mất một giây có thể là bức tường với học sinh lớp 8. Dạy kèm 1 kèm 1 lại khác đứng lớp: bạn không dạy theo tiến độ chung mà dạy theo đúng chỗ vướng của một người. Vì thế, bộ kỹ năng gia sư cần có xoay quanh ba việc: tìm đúng chỗ vướng, gỡ nó ra, và kiểm tra xem đã gỡ được chưa.

Sáu kỹ năng gia sư cần có và cách rèn

1. Chẩn đoán lỗ hổng

Học sinh sai một bài phương trình có thể vì không biết phương pháp, vì sai quy tắc dấu học từ lớp 6, hoặc vì đọc nhầm đề. Chẩn đoán là kỹ năng phân biệt ba trường hợp đó.

Cách rèn: khi em làm sai, đừng chữa ngay. Yêu cầu em nói to từng bước mình đã làm. Bạn sẽ nghe ra chỗ lệch. Ghi lại lỗi theo loại trong sổ lớp; sau ba, bốn buổi sẽ thấy quy luật. Cách dựng một bài kiểm tra đầu vào có trong bài kinh nghiệm dạy gia sư lần đầu.

2. Giảng giải dễ hiểu

Giảng dễ hiểu không phải là nói chậm lại và lặp lại. Đó là khả năng trình bày một ý bằng nhiều đường khác nhau: bằng ví dụ đời thường, bằng hình vẽ, bằng một bài đơn giản hơn cùng cấu trúc.

Cách rèn: với mỗi khái niệm sắp dạy, chuẩn bị sẵn hai cách giải thích. Ví dụ, phân số bằng nhau có thể giảng bằng quy tắc nhân cả tử và mẫu, hoặc bằng hình ảnh chiếc bánh cắt làm hai rồi cắt làm bốn.

3. Đặt câu hỏi

Câu hỏi “Em hiểu chưa?” gần như luôn nhận về chữ “rồi ạ”, dù em chưa hiểu. Người dạy giỏi hỏi những câu buộc em phải lộ ra suy nghĩ.

Thay vì hỏiHãy hỏi
Em hiểu chưa?Em nói lại bước này bằng lời của em xem.
Đáp số là bao nhiêu?Vì sao em chọn cách làm này?
Sai rồi, làm lại đi.Em thử kiểm tra lại dòng thứ hai, có gì chưa ổn không?

Cách rèn: sau khi hỏi, đếm thầm đến năm trước khi gợi ý. Khoảng lặng ấy khó chịu với người dạy, nhưng chính là lúc học sinh đang nghĩ.

4. Quản lý thời gian buổi học

Một buổi 90 phút trôi rất nhanh. Thiếu kỹ năng này, buổi học dễ rơi vào một trong hai cảnh: sa đà nửa buổi vào một bài khó, hoặc chạy cho hết nội dung mà em chưa kịp tự làm bài nào.

Cách rèn: chia buổi thành các phần có thời lượng định trước và nhìn đồng hồ ở mỗi mốc. Dành phần lớn thời gian cho học sinh tự làm bài, không phải cho bạn nói. Mẫu chia thời gian chi tiết có trong bài cách soạn giáo án gia sư.

5. Giao tiếp với học sinh và phụ huynh

Với học sinh. Lắng nghe nhiều hơn nói, khen nỗ lực cụ thể, không mỉa mai khi em sai. Học sinh dám nói “em không hiểu” với bạn là dấu hiệu bạn đang làm đúng. Khi em chống đối hoặc chán nản, kỹ năng này được thử thách nhiều nhất; các tình huống cụ thể được bàn trong bài học sinh không chịu học, gia sư nên làm gì.

Với phụ huynh. Nói bằng quan sát, không bằng nhận định chung. “Con làm đúng 6 trên 8 bài phân số, còn sai khi mẫu số khác nhau” có ích hơn “con học khá hơn rồi ạ”.

Cách rèn: tập viết ba dòng tổng kết sau mỗi buổi: học gì, làm được gì, còn vướng gì. Viết đều một tháng, bạn sẽ nói chuyện với phụ huynh tự tin hơn hẳn.

6. Tự đánh giá

Không ai dự giờ gia sư. Nếu bạn không tự xem lại, bạn sẽ lặp một cách dạy trong nhiều năm mà không biết nó có hiệu quả không.

Cách rèn: sau mỗi buổi, trả lời nhanh ba câu trong sổ:

  1. Hôm nay em làm được điều gì mà đầu buổi chưa làm được?
  2. Phần nào mình giảng mà em vẫn ngơ ngác? Lần sau giảng khác đi thế nào?
  3. Tỉ lệ thời gian mình nói so với thời gian em làm bài là bao nhiêu?

Bảng tự chấm kỹ năng gia sư

Chấm mỗi dòng từ 1 (chưa làm) đến 5 (làm đều đặn). Dòng nào dưới 3 là việc cần rèn trong tháng tới.

Kỹ năngCâu tự hỏi
Chẩn đoánTôi có nêu được ba lỗi hay gặp nhất của học sinh này không?
Giảng giảiTôi có chuẩn bị cách giải thích thứ hai cho bài hôm nay không?
Đặt câu hỏiTôi có để em tự nói lại cách làm trước khi tôi chữa không?
Quản lý thời gianEm có ít nhất nửa buổi để tự làm bài không? Tôi có đến đúng giờ không?
Giao tiếpTuần này tôi đã báo cho phụ huynh một thông tin cụ thể nào chưa?
Tự đánh giáTôi có ghi chú sau buổi dạy gần nhất không?

Kỹ năng gia sư và điều phụ huynh nhìn thấy

Phụ huynh không gọi tên sáu kỹ năng này, nhưng họ nhận ra chúng qua biểu hiện: gia sư có kiểm tra con trước khi dạy không, con có dám hỏi lại không, cuối buổi có trao đổi không. Đó cũng là những điều được nêu trong bài tiêu chí chọn gia sư giỏi dành cho phụ huynh. Trên Gia Sư Đến Nhà, ngoài việc xác minh thẻ sinh viên hoặc bằng cấp, hồ sơ còn qua một buổi trao đổi trực tiếp trước khi hiển thị; bạn xem thêm ở trang quy trình tuyển chọn và xác minh gia sư.

Câu hỏi thường gặp về kỹ năng gia sư

Trong các kỹ năng gia sư, nên rèn kỹ năng nào trước?

Nên bắt đầu từ chẩn đoán lỗ hổng. Khi biết chính xác học sinh vướng ở đâu, việc giảng giải và soạn bài đều dễ hơn hẳn.

Không học sư phạm thì có rèn được các kỹ năng này không?

Được. Đây là kỹ năng thực hành, tiến bộ qua từng buổi dạy nếu bạn có ghi chép và tự xem lại. Nhiều gia sư tốt đến từ các ngành kỹ thuật, kinh tế, ngoại ngữ.

Tính tôi ít nói, có làm gia sư được không?

Được. Dạy kèm cần lắng nghe và hỏi đúng câu hơn là nói nhiều. Bạn chỉ cần chuẩn bị kỹ cách giải thích và tập chủ động trao đổi ngắn gọn với phụ huynh.

Bao lâu thì thấy mình dạy tốt lên?

Tùy mỗi người và mức độ bạn tự xem lại sau buổi dạy. Nếu ghi chú đều và điều chỉnh từng tuần, bạn thường nhận ra thay đổi sau một, hai tháng dạy cùng một học sinh.

Kỹ năng chỉ lên khi được dùng trong lớp thật. Đăng ký làm gia sư trên Gia Sư Đến Nhà, hoàn tất xác minh và chọn lớp đúng môn bạn vững nhất để bắt đầu. Cần tư vấn, gọi 0385 211 469.

Bài viết có hữu ích với bạn?

Cần tìm gia sư tiểu học tại Hà Nội? Đăng tin miễn phí hoặc liên hệ Gia Sư Đến Nhà để được tư vấn gia sư phù hợp.

Dịch vụ liên quan: Gia sư tiểu học Gia sư cấp 2 (THCS) Gia sư cấp 3 (THPT)