
Gặp học sinh không chịu học, việc đầu tiên gia sư nên làm là tìm nguyên nhân chứ chưa phải tìm cách ép. Phần lớn các em không lười bẩm sinh: em không hiểu bài nên chán, em mệt, em bị ép học, hoặc em chưa tin người mới đến. Xác định đúng lý do theo lứa tuổi, thử các cách điều chỉnh trong hai, ba tuần, và báo phụ huynh khi vấn đề vượt quá phạm vi buổi học.
Nội dung bài viết
“Không chịu học” trông như thế nào?
Cùng một câu than nhưng biểu hiện rất khác nhau, và mỗi kiểu gợi ý một nguyên nhân:
- Ngồi im, không viết, hỏi không trả lời: thường là không hiểu từ đâu để bắt đầu, hoặc sợ sai.
- Nghịch đồ, xin đi vệ sinh, xin uống nước liên tục: thường gặp ở trẻ nhỏ khi buổi học quá dài hoặc quá đều.
- Làm ẩu cho xong, chép đáp án: em coi buổi học là nghĩa vụ phải hoàn thành.
- Cãi lại, tỏ thái độ: thường gặp ở tuổi dậy thì, hay liên quan tới việc bị ép học.
- Gục xuống bàn, ngáp: thiếu ngủ, lịch học quá dày.
Vì sao học sinh không chịu học: nguyên nhân theo lứa tuổi
| Lứa tuổi | Nguyên nhân thường gặp | Dấu hiệu nhận biết |
|---|---|---|
| Tiểu học | Khả năng tập trung còn ngắn; vừa đi học cả ngày về; chưa hiểu vì sao phải học thêm | Ngọ nguậy sau 15–20 phút, học tốt hơn khi có trò chơi |
| THCS | Hổng kiến thức tích tụ nên ngại; bắt đầu muốn tự quyết; sợ bị đánh giá | Nói “em biết rồi” nhưng không làm được; im lặng khi bị hỏi |
| THPT | Quá tải lịch học; không thấy môn học liên quan tới mục tiêu của mình; áp lực thi cử | Mệt mỏi, làm việc riêng, chỉ muốn học phần “sẽ thi” |
Bảy cách xử lý khi học sinh không chịu học
- Hạ độ khó xuống mức em làm được. Nếu em bí ngay câu đầu, hãy lùi về bài dễ hơn cho tới khi em tự làm đúng. Cảm giác “mình làm được” là thứ kéo em quay lại bài học. Với môn Toán, nỗi sợ thường bắt nguồn từ đây; bạn đọc thêm bài cách giúp con hết sợ môn Toán.
- Chia nhỏ buổi học. Thay một khối 90 phút bằng các chặng 15–25 phút, mỗi chặng một việc rõ ràng, giữa các chặng nghỉ 3–5 phút. Trẻ tiểu học đặc biệt cần điều này.
- Cho em quyền chọn trong khuôn khổ. “Em muốn làm Toán trước hay tiếng Anh trước?”, “Làm bài 3 hay bài 5 trước?”. Em vẫn phải học, nhưng không còn cảm giác bị điều khiển hoàn toàn.
- Thỏa thuận mục tiêu của buổi. Đầu buổi viết ra ba việc cần xong. Xong sớm thì nghỉ sớm 5 phút hoặc chơi một trò đố ngắn. Em thấy rõ đích đến và có lý do để tập trung.
- Nối bài học với thứ em quan tâm. Tỉ số phần trăm qua bảng xếp hạng bóng đá, tiếng Anh qua lời bài hát em thích, Vật lý qua chiếc xe đạp của em. Không phải bài nào cũng nối được, nhưng một ví dụ đúng lúc có thể đổi không khí cả buổi.
- Đổi vai. Nhờ em giảng lại cho bạn một bài vừa học, bạn đóng vai người chưa hiểu và hỏi lại. Nhiều em thích làm “thầy cô” hơn làm học trò.
- Nói chuyện thẳng, ngoài bài học. Dành 5 phút hỏi thật: “Anh chị thấy mấy buổi nay em không muốn học. Có chuyện gì không? Có điều gì ở cách anh chị dạy làm em khó chịu không?” Với học sinh lớn, một cuộc trò chuyện tôn trọng thường hiệu quả hơn mọi mẹo.
Những việc gia sư không nên làm
- Dọa mách bố mẹ sau mỗi lỗi nhỏ. Em sẽ coi bạn là người giám sát, không phải người giúp.
- Mỉa mai, so sánh. “Bài này lớp dưới cũng làm được” chỉ khiến em đóng lại thêm.
- Làm hộ bài cho xong buổi. Vở đẹp nhưng em không học được gì, và sớm muộn cũng lộ ra.
- Quát mắng hoặc phạt. Bạn không có vai trò đó trong gia đình học sinh, và nó phá hỏng lòng tin.
Khi nào cần báo phụ huynh?
Bạn nên trao đổi với phụ huynh khi:
- Đã thử điều chỉnh trong hai, ba tuần mà tình hình không đổi.
- Em thường xuyên không làm bài tập giữa các buổi.
- Em có dấu hiệu mệt mỏi kéo dài, buồn bã, hoặc nói về áp lực quá lớn.
- Lịch học của em dày tới mức buổi của bạn luôn rơi vào lúc em kiệt sức.
- Em nói rõ rằng em không muốn học thêm môn này.
Nói thế nào cho khéo
Mô tả điều bạn quan sát, không dán nhãn. Thay vì “con lười lắm chị ạ”, hãy nói: “Ba buổi gần đây con tập trung được khoảng 20 phút đầu, sau đó rất mệt. Em đã thử chia nhỏ bài và đổi giờ nghỉ nhưng chưa cải thiện. Em nghĩ có thể do con vừa học thêm ở trường về. Chị xem mình lùi giờ học 30 phút hoặc chuyển sang sáng cuối tuần được không ạ?”
Về phía gia đình, bài cách giúp con tiểu học tự giác học bài có những gợi ý họ làm được ở nhà.
Nếu đã thử hết mà vẫn không chuyển biến
Có những trường hợp em và bạn không hợp nhau, và đó không phải lỗi của ai. Một gia sư khác về tính cách, giới tính hoặc cách dạy có thể hợp hơn. Bạn nói thật với phụ huynh và trung tâm; trên Gia Sư Đến Nhà, gia đình được đổi gia sư miễn phí tối đa 2 lần trong 30 ngày.
Dù kết quả thế nào, mỗi lớp khó đều rèn cho bạn năng lực quan sát và trò chuyện với học sinh, hai trong số những kỹ năng gia sư cần có. Cách duy trì quan hệ tốt với gia đình sau giai đoạn này có trong bài cách giữ lớp gia sư lâu dài.
Câu hỏi thường gặp về học sinh không chịu học
Học sinh không chịu học ngay từ buổi đầu thì nên làm gì?
Buổi đầu em còn lạ người. Bạn dành thời gian làm quen, hỏi về sở thích, cho em làm bài dễ để có cảm giác thành công, chưa cần dạy nhiều kiến thức.
Có nên dùng phần thưởng để em chịu học không?
Có thể dùng phần thưởng nhỏ gắn với nỗ lực, như nghỉ sớm vài phút hoặc một trò đố vui. Tránh thưởng tiền, quà đắt hay thời gian chơi điện thoại.
Em nói thẳng là ghét môn học này, tôi nên phản ứng thế nào?
Đừng tranh luận. Hỏi em ghét phần nào, từ khi nào. Thường em ghét vì không hiểu từ một điểm cụ thể; tìm ra điểm đó là bạn có chỗ bắt đầu.
Bao lâu mà không cải thiện thì nên đề nghị đổi gia sư?
Nếu sau khoảng ba đến bốn tuần điều chỉnh và đã trao đổi với phụ huynh mà em vẫn không hợp tác, bạn nên nói thật để gia đình cân nhắc phương án khác.
Mỗi học sinh là một bài toán riêng, và chọn đúng lớp hợp với mình là bước đầu để dạy nhẹ nhàng hơn. Xem lớp đang cần gia sư trên Gia Sư Đến Nhà, đọc kỹ mô tả của phụ huynh trước khi đăng ký, hoặc gọi 0385 211 469 khi cần hỗ trợ.
Cần tìm gia sư tiểu học tại Hà Nội? Đăng tin miễn phí hoặc liên hệ Gia Sư Đến Nhà để được tư vấn gia sư phù hợp.
Dịch vụ liên quan: Gia sư tiểu học Gia sư cấp 2 (THCS) Gia sư cấp 3 (THPT)


